Algemene informatie over de eilanden

• Korte geschiedenis
• Nederlandse Antillen
• Aruba
• Relatie Nederland, Nederlandse Antillen en Aruba

Korte geschiedenis

De eilanden werden aan het eind van de 15e eeuw ontdekt en in de eerste helft van de 17e eeuw door de West-Indische Compagnie op de Spanjaarden veroverd. In de loop der tijden zijn de eilanden enige malen in handen geweest van andere Europese mogendheden en hebben zij - in wisselende samenstellingen - verschillende bestuursvormen gekend. Aan deze koloniale status kwam een eind toen op 15 december 1954 het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden na acht jaar onderhandelen bevestigd en ondertekend werd door Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen (Stbl. 1985, no.453 P.B.no.103). In het Statuut zijn destijds de nieuwe staatkundige verhoudingen vastgelegd.   

Tot november 1975 bestond het Koninkrijk der Nederlanden uit Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen. In 1975 werd Suriname onafhankelijk en het Koninkrijk bestond toen uit Nederland en de zes eilanden van de Nederlandse Antillen.

Per 1 januari 1986 verwierf Aruba een aparte status als land binnen het Koninkrijk, zodat het Koninkrijk vanaf die datum bestaat uit de Nederlandse Antillen (van vijf eilanden), Aruba en Nederland.

Op 15 december 2008 werd tijdens de Ronde Tafel Conferentie op Curaçao door Nederland en de Koninkrijkspartners een akkoord bereikt over nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk. Curaçao en Sint Maarten worden landen binnen het Koninkrijk. Bonaire, Saba en Sint Eustatius worden ‘bijzondere gemeenten’ van Nederland.

Nederlandse Antillen

Staatsbestel
De regering van de Nederlandse Antillen wordt gevormd door een gouverneur en de Raad van Ministers. De Koningin benoemt de gouverneur en die benoemd op zijn beurt de ministers.

Traditioneel levert elk eiland van de Nederlandse Antillen bewindspersonen voor de centrale regering. De gouverneur heeft een dubbelfunctie: hij is zowel hoofd van de regering als vertegenwoordiger van het Koningshuis in de Koninkrijksgebieden. Hij is niet verantwoordelijk voor de beslissingen en daden van de regering. De ministerraad is wel verantwoording schuldig aan de volksvertegenwoordiging, de Staten van de Nederlandse Antillen (te vergelijken met de Tweede Kamer in Nederland).

Op de Nederlandse Antillen is sprake van twee bestuurslagen, de Landsregering en de (vijf) eilandsbesturen. De regering van de Antillen zetelt in Willemstad op Curaçao.

De gouverneur waakt over het algemeen belang van het Koninkrijk en zien erop toe dat door wetgevings- en bestuursorganen in de Nederlandse Antillen geen beslissingen worden genomen die de eenheid van het Koninkrijk kunnen schaden of die in strijd zijn met de bepalingen van het Koninkrijksstatuut of met een internationale regeling. De uitvoerende macht berust bij de gouverneur in samenwerking met de Raad van Ministers.

De gouverneur wordt hierin bijgestaan door een Raad van Advies, die uit ten minste vijf door hem benoemde leden bestaat en die over alle ontwerpen van landsverordeningen, rijkswetten, landsbesluiten houdende algemene maatregelen en dergelijke, advies uitbrengt. De gouverneur is voorzitter van deze raad, maar oefenen deze functie alleen uit bij bijzondere gelegenheden. Een ondervoorzitter, benoemd uit de leden van de raad, heeft de leiding van de gewone vergaderingen.
Voor de Nederlandse Antillen geldt dat de Staten de bevolking vertegenwoordigen. Zij worden bij algemene verkiezingen voor vier jaar gekozen. De volksvertegenwoordiging van de Nederlandse Antillen bestaat uit 22 leden (Curaçao 14, Bonaire 3, Sint Maarten 3 en Saba en Sint Eustatius elk 1). Samen met de gouverneur vormen zij de wetgevende macht. De volksvertegenwoordiging heeft het recht van amendement, van enquête en van interpellatie. Zij heeft eveneens het recht van initiatief. De landsbegroting dient door haar te worden goedgekeurd.

Elk eilandgebied heeft een eigen bestuur dat bestaat uit de eilandsraad, het bestuurscollege en de gezaghebber. De eilandsraden van Curaçao (21 leden), Bonaire (9 leden), Sint Maarten (11 leden), Saba (5 leden) en Sint Eustatius (5 leden) vertegenwoordigen de bevolking van het eilandgebied. De leden worden voor vier jaar gekozen. Het bestuurscollege en de gezaghebber kunnen worden vergeleken met het college van burgemeester en wethouders in een Nederlandse gemeente. Het bestuurscollege vormt het dagelijks bestuur van het eilandgebied en voert de besluiten van de Eilandsraad uit.

Bevolking

De bevolking van de Nederlandse Antillen bestaat uit ongeveer 176.700 mensen (2001). Curaçao heeft het grootste aantal inwoners: 130.000. Bonaire heeft er 10.000, Sint Eustatius 2.300, Sint Maarten 33.000 en Saba telt 1.400 inwoners. Elk van de eilanden heeft een andere etnische samenstelling en een andere cultuur. De officiële taal is Nederlands, de voertaal op Bonaire en Curaçao is meestal Papiamento, op de andere eilanden is dat Engels.

Economie

De economie van de Nederlandse Antillen steunt op drie pijlers: het toerisme, de olie en de (financiële) dienstverlening. De invloed en de groei per sector verschilt sterk van eiland tot eiland. De olie-industrie, vervoerssector, havenactiviteiten en financiële dienstverlening zijn essentieel voor de economie van Curaçao. De andere grote eilanden hebben zich gespecialiseerd in de toeristische sector. De Antilliaanse economie is hierdoor sterk gericht op het buitenland. Men is voor een groot deel afhankelijk van import. De Nederlandse Antillen zijn geen lid van de Europese Unie, maar ze zijn er wel mee geassocieerd. Dat biedt een aantal handelsvoordelen. De Antilliaanse munt is de Antilliaanse gulden. Deze is gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. De euro wordt hier niet ingevoerd.

Jaarlijks geeft Nederland hulp aan de Nederlandse Antillen. Deze hulp wordt met name ingezet voor rechtshandhaving, het onderwijs, de bestuurlijke ontwikkeling en duurzame economische ontwikkeling.

Aruba

Staatsbestel
Aruba kent één bestuurslaag; de regering van Aruba zetelt in Oranjestad. De regering van Aruba wordt gevormd door een gouverneur en de Raad van Ministers. De Koningin benoemt de gouverneur en die benoemt op zijn beurt de ministers. De gouverneur heeft een dubbelfunctie: hij is zowel hoofd van de regering als vertegenwoordiger van het Koningshuis in de Koninkrijksgebieden. Hij is niet verantwoordelijk voor de beslissingen en daden van de regering. De ministerraad is wel verantwoording schuldig aan de volksvertegenwoordiging, de Staten van Aruba (te vergelijken met de Tweede Kamer in Nederland).

De gouverneur waakt over het algemeen belang van het Koninkrijk en ziet erop toe dat door wetgevings- en bestuursorganen in Aruba geen beslissingen worden genomen die de eenheid van het Koninkrijk kunnen schaden of die in strijd zijn met de bepalingen van het Koninkrijksstatuut of met een internationale regeling. De uitvoerende macht berust bij de gouverneur in samenwerking met de Raad van Ministers.

De gouverneur wordt hierin bijgestaan door een Raad van Advies, die uit ten minste vijf door hem benoemde leden bestaat en die over alle ontwerpen van landsverordeningen, rijkswetten, landsbesluiten houdende algemene maatregelen en dergelijke, advies uitbrengt.

Voor Aruba geldt dat de Staten de bevolking vertegenwoordigen. Zij worden bij algemene verkiezingen voor vier jaar gekozen. De Staten van Aruba hebben 21 leden. Samen met de gouverneur vormen zij de wetgevende macht. De volksvertegenwoordiging heeft het recht van amendement, van enquête en van interpellatie. Zij heeft eveneens het recht van initiatief. De landsbegroting dient door haar te worden goedgekeurd.

Bevolking
Er wonen ongeveer 105.000 mensen op Aruba. Een groot deel van de inwoners heeft etnisch een Zuid-Amerikaanse of Indiaanse achtergrond. De officiële taal is Nederlands, de voertaal is meestal Papiamento.

Economie
Aruba is een welvarend land. De werkloosheid is laag en het inkomen per hoofd van de bevolking is het een na hoogst in het Caribische gebied. De economie van Aruba is voornamelijk afhankelijk van het toerisme. De munteenheid is de Arubaanse florin. Die is gerelateerd aan de koers van de dollar. In de praktijk kan er ook vaak met dollars worden betaald. Jaarlijks geeft Nederland hulp aan Aruba. Deze hulp wordt met name ingezet voor rechtshandhaving, het onderwijs, de bestuurlijke ontwikkeling, gezondheidszorg en duurzame economische ontwikkeling.

Relatie Nederland, Nederlandse Antillen en Aruba

Statuut
Het Statuut regelt de staatkundige relatie tussen de drie landen van het Koninkrijk. Dit zijn sinds 1986 Nederland, Aruba en de Nederlandse Antillen. Het Statuut is op vrijwillige basis totstandgekomen. Met de totstandkoming van het Statuut werd de koloniale relatie beëindigd en werd een nieuwe rechtsorde aanvaard. Uitgangspunt van het Statuut is een rechtsorde waarbij de landen hun eigen belangen zelfstandig behartigen, op voet van gelijkwaardigheid de gemeenschappelijke belangen verzorgen en elkaar over en weer bijstand verlenen. Het is gebaseerd op de beginselen van de democratische rechtsstaat. Alle drie de landen zijn verplicht om zorg te dragen voor de verwezenlijking van de rechten van de mens, rechtszekerheid en voor deugdelijkheid van bestuur. Het Statuut kan alleen veranderen als alle drie de landen daarmee instemmen.

Gevolmachtigd minister
Naast de ministers kennen de beide regeringen van de Nederlandse Antillen en Aruba ook een gevolmachtigd minister die in Nederland zetelt. Deze heeft zitting in de Rijksministerraad en neemt namens de Antillen en Aruba deel aan vergaderingen over koninkrijksaangelegenheden.

De rol van het ministerie van BZK
De samenwerkingsrelatie tussen Nederland en de Nederlandse Antillen en Aruba is in Nederland de verantwoordelijkheid van het ministerie van BZK. De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft als taak de ontwikkeling en uitvoering van het beleid van Nederland ten aanzien van de Nederlandse Antillen en Aruba. Het directoraat-generaal Koninkrijksrelaties en Bestuur van het ministerie ondersteunt de minister hierbij.