Democratie en burgerschap

Democratie heeft voortdurend onderhoud nodig en de deelnemers aan de democratie kunnen daarbij niet gemist worden. Die deelnemers zijn zowel burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties als de overheid zelf. Een levende democratie neemt rollen en regels regelmatig onder de loep, stoft ze af en herijkt ze waar nodig. Vanuit dit besef onderneemt BZK een aantal samenhangende activiteiten die onder de noemer democratisch burgerschap kunnen worden geplaatst.

 

Democratisch burgerschap als ideaal

Overheid en burgers hebben in een democratie verschillende rollen. De burger is deelnemer aan het maatschappelijk verkeer, ingezetene met rechten en plichten, kiezer. De overheid stelt en handhaaft regels, int belastingen, herverdeelt inkomen, investeert, verleent diensten etc. Altijd vanuit een algemeen belang en ten dienste van burgers en samenleving. Voor de kwaliteit van de relatie burger overheid, maar ook burgers onderling is het allereerst van belang dat burgers kennis hebben van de verschillende rollen en de daarbij horende geschreven (wetten, verordeningen) en ongeschreven (omgangsvormen) regels.

Je moet allereerst weten wat je van elkaar kan en mag verwachten. De overheid heeft hier een belangrijke rol in. Zij moet expliciet aangeven wat die rollen en regels zijn en deze bekend maken en houden. Rollen en regels zijn overigens het resultaat van dynamische processen in de samenleving: communicatie over en weer, debat en conflict. Ten tweede is van belang een algemeen gedeelde overtuiging van de juistheid van de rollen en regels en de bereidheid zich eraan te houden (houding). Ten derde: het feitelijk handelen volgens rollen en regels (gedrag). Hier ligt niet alleen voor de burgers, maar ook voor de overheid een belangrijke opgave. De maatschappij ontwikkelt zich. Daarom is ten vierde van groot belang: het vermogen om de regels aan te passen aan maatschappelijke veranderingen.

De projecten die worden uitgevoerd onder de paraplu democratisch burgerschap dragen alle één of meerdere van deze aspecten in zich. Zo staat het Huis voor Democratie en Rechtsstaat voor een belangrijk deel in het kader van kennis en richten het Handvest Verantwoordelijk Burgerschap en het Actieprogramma waarden democratische rechtstaat zich op kennis en houding. Versterking representatieve democratie en Lokale Proeftuinen grijpen aan op gedrag.