Voetbalvandalisme

Sinds de jaren '70 zijn verschillende maatregelen genomen om voetbalvandalisme te bestrijden, onder andere via afspraken in lokale en nationale convenanten, de instelling van een Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme en het Auditteam Voetbalvandalisme. Hieronder vindt u een globaal overzicht van het beleid met links naar andere betrokken partijen.

Definitie

Onder voetbalvandalisme verstaan we verstoring van de openbare orde en/ of het plegen van strafbare feiten rondom een voetbalwedstrijd of op weg daar naartoe. De officiële definitie is:

“Gedragingen van personen alleen of in groepen, in relatie tot een in Nederland of in het buitenland gespeelde voetbalwedstrijd, waarbij tenminste één club uit het betaalde voetbal of het nationale elftal is betrokken, die te maken hebben met verstoring van de openbare orde/veiligheid en/of het plegen van strafbare feiten met betrekking tot die wedstrijd in en rond het stadion, dan wel gepleegd tijdens het gaan naar en van deze wedstrijd.”

Historie

Voetbalvandalisme heeft sinds de oprichting van verschillende groepen harde kern supporters in de jaren ‘70 verschillende ontwikkelingen doorgemaakt. In de jaren ‘70 vinden de incidenten vooral plaats in de stadions, waardoor het probleem voorspelbaar en controleerbaar is. Halverwege de jaren ‘80 verplaatsen de incidenten zich steeds vaker naar buiten de stadions. De sociale cohesie van de traditionele ‘sides’ neemt af, waardoor voetbalgeweld steeds minder voorspelbaar en controleerbaar wordt. Het aantal incidenten neemt in deze periode fors toe.

Vanaf de jaren ‘90 verplaatst het probleem zich nog verder van de stadions en vinden ook in de binnenstad en langs snelwegen incidenten plaats. De rellen in Beverwijk zijn hiervan een voorbeeld. Uit onderzoek van bijvoorbeeld het COT blijkt dat de directe verbinding van het geweld met voetbalwedstijden afneemt en het voetbalgeweld ‘vermengd’ raakt met andere typen ordeverstoringen. Rivaliserende supporters treffen elkaar dan bijvoorbeeld in discotheken of concerten en zoeken de confrontaties. Deze trend lijkt zich in het begin van de 21ste eeuw voort te zetten.

Partners

De volgende partijen maken zowel op lokaal als op nationaal niveau afspraken over de bestrijding van voetbalvandalisme:

1. De KNVB en de BVO’s (Betaald Voetbal Organisaties). Zij zorgen voor de veiligheid rond de wedstrijden.
2. De burgemeesters en de korpsbeheerders, het OM en de politie. Zij dragen zorg voor handhaving van de openbare orde en het voeren van een opsporings - en vervolgingsbeleid.
3. De vervoersmaatschappijen (trein en busvervoer), de supportersverenigingen en de (jeugd)welzijnsorganisaties. Zij leveren elk op hun terrein een bijdrage aan het ordentelijk verloop van wedstrijden.
4. De Commissaris van Koningin voor de bestuurlijke inbreng op provinciaal niveau en op rijksniveau de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties alsmede de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Uitgangspunt bij de aanpak van het voetbalvandalisme is de ketenbenadering. Dit betekent dat partijen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid en taken een bijdrage aan de oplossing leveren.

Beleidskader en convenant

Op nationaal niveau is een landelijk beleidskader gemaakt. Alle partijen zijn hieraan gelieerd. Het beleidskader beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende ketenpartners. Het beleidskader bevat een model lokaal convenant, dat afgestemd kan worden op de specifieke lokale situatie. De burgemeester, Officier van Justitie, korpschef en voorzitter van een voetbalclub spreken in een lokaal convenant af welke maatregelen ze concreet nemen tegen voetbalvandalen. Daarmee is duidelijk wat van wie verwacht kan worden.

CIV

In 1986 is het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV) van start gegaan. Het CIV verzamelt informatie van alle zaken die zich rond voetbalwedstrijden afspelen. Op basis van al deze gegevens worden analyses gemaakt waarin risico's voor nog te spelen wedstrijden worden ingeschat. Zo kunnen van te voren maatregelen worden genomen om de ongeregeldheden te voorkomen. Het CIV is ook verantwoordelijk voor internationale informatie-uitwisseling en coördinatie/organisatie van de internationale politieondersteuning.

Auditteam Voetbalvandalisme

Het Auditteam Voetbalvandalisme wordt voorgezeten door mevrouw Annemarie Jorritsma (burgemeester van Almere). Dit team doet onder andere onderzoek naar ingrijpende voetbalincidenten, bijvoorbeeld de rellen rond Nancy-Feyenoord. Doel van het onderzoek is snel en praktisch inzicht te krijgen in de aanleiding en oorzaak van ingrijpende incidenten, onder meer door de geconstateerde feiten te relateren aan het landelijke beleidskader. Het auditteam doet aanbevelingen aan de betrokkenen en de Minister van BZK om de bestrijding van voetbalvandalisme verder te verbeteren.

Voetbalwet

Naar verwachting in het voetbalseizoen 2008-2009 treedt het wetsvoorstel ‘Maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast’ (‘Voetbalwet’) in werking. Met deze wet krijgen Officieren van Justitie en burgemeesters onder andere de bevoegdheid om aan voetbalvandalen een gebiedsverbod, waaraan een meldingplicht gekoppeld kan worden, op te leggen. Zo’n gebiedsverbod en meldingsplicht kunnen snel worden opgelegd (lik-op-stuk) en een maximale duur van één jaar krijgen. Bij niet-naleving volgt een forse boete of hechtenis.

Rol politie

De politie is op meerdere vlakken actief wat betreft voetbalvandalisme. Haar taken zijn:

• Operationele wedstrijdvoorbereiding
  Wedstrijden worden ingedeeld in een A, B of C-categorie, afhankelijk van het risico. Aan de hand daarvan worden gepaste wedstrijdmaatregelen genomen.
• Hooligans verstoren
  Dit gebeurt met het project ‘Hooligans in beeld”. De politie spreekt hooligans aan en zorgt dat ze de personen kennen zodat ze uit de anonimiteit gehaald worden.
• Openbare orde om het stadion bewaken
  Bij wedstrijden is de politie verantwoordelijk voor het rustig houden van de omgeving buiten het stadion.
• Opsporing daders
  In het natraject zorgt de politie voor de opsporing van daders van voetbalgeweld, onder andere door camerabeelden.

Zie voor een volledige beschrijving van de taken van de politie het beleidskader op pagina 15 en 16.

Rol Binnenlandse Zaken

Het ministerie van Binnenlandse Zaken creëert gremia waarin alle partijen kunnen overleggen en bewaakt of de burgemeester genoeg bevoegdheden heeft om voetbalvandalisme effectief aan te pakken.

Enkele feiten en cijfers

• Tijdens het seizoen 2006-2007 is er een totale politie inzet geweest van 290.232 uur
• De politie-inzet van Haarlem in het seizoen 2006-2007 is gemiddeld 87 uur per wedstrijd, die van Ajax 808 
• Amsterdam houdt in het seizoen 2006-2007 198 supporters aan, Rotterdam 172, Eindhoven 120 en Utrecht 97
• In seizoen 2006-2007 zijn er 485 wedstrijden van de A-categorie gespeeld, 247 van de B-categorie en 66 van de C-categorie (hoogste risico)
• De politie heeft in het seizoen 2006-2007 353 incidenten binnen en 236 buiten het stadion geregistreerd

Zie voor meer feiten en cijfers en informatie over inspanningen van clubs en het OM het jaarverslag 2007-2008 van het CIV.